Rynek Górny zyska więcej zieleni. Dlaczego drzewa trafią do donic?

Na płycie Rynku Górnego pojawiają się kolejne elementy nowej aranżacji, ale pełny efekt będzie widoczny dopiero po posadzeniu roślin i ich rozrośnięciu. W Wieliczce zmiana wywołała pytania o to, dlaczego drzewa nie trafią bezpośrednio do gruntu. Odpowiedź wiąże się zarówno z ochroną zabytkowego układu centrum, jak i z przebiegiem instalacji pod nawierzchnią. Zamiast głębokiej przebudowy zaplanowano system modułowych donic, który można będzie zmieniać wraz ze sposobem użytkowania placu.

• Zabytkowy układ Wieliczki ogranicza zakres prac
• Dziewięć donic utworzy zieloną aleję
• Lipy srebrzyste potrzebują czasu, by pokazać efekt
• Koncepcja uwzględnia drzewa, pieszych i ogródki

Zabytkowy układ Wieliczki ogranicza zakres prac

Rynek Górny nie jest zwykłym placem, który można dowolnie rozebrać i urządzić od początku. Znajduje się w granicach historycznego układu urbanistycznego Wieliczki wpisanego do rejestru zabytków. Ochrona obejmuje nie tylko kamienice, lecz także układ ulic i placu, nawierzchnię, osie widokowe oraz relacje między poszczególnymi elementami centrum.

Każda trwała i większa ingerencja wymaga więc nie tylko rozwiązania problemów technicznych, ale również uzgodnień konserwatorskich. Przygotowana koncepcja została uzgodniona z Powiatowym Konserwatorem Zabytków. Nie oznacza to całkowitego zakazu zmian, lecz konieczność dopasowania ich do historycznego charakteru miejsca.

Posadzenie drzewa bezpośrednio w ziemi wymagałoby znacznie szerszych prac niż samo usunięcie kilku płyt. Pod nawierzchnią mogą znajdować się warstwy konstrukcyjne, instalacje i sieci, a także podbudowa, która nie zapewnia roślinom odpowiednich warunków.

Drzewo potrzebuje nie tylko przestrzeni na bryłę korzeniową. Niezbędne są również:

• odpowiednie podłoże,
• miejsce na rozwój korzeni,
• dopływ wody i powietrza,
• właściwe odwodnienie,
• ochrona gruntu przed nadmiernym zagęszczeniem.

Bez badań, odkrywek i sprawdzenia przebiegu infrastruktury nie dałoby się odpowiedzialnie zaplanować takich nasadzeń. Konieczne byłoby także odtworzenie nawierzchni oraz przeprowadzenie procedur wymaganych przy robotach na obszarze zabytkowym. Byłaby to odrębna, wieloetapowa inwestycja, a nie szybka wymiana kilku płyt.

Dziewięć donic utworzy zieloną aleję

Zastosowanie donic ma umożliwić wprowadzenie większej ilości zieleni bez rozbierania płyty Rynku i głębokiej ingerencji w zabytkową przestrzeń. Rośliny zostaną umieszczone w specjalnych workach o wymiarach około metra na metr. W razie potrzeby całe nasadzenia, razem z systemem korzeniowym, będzie można bezpiecznie przenieść.

To rozwiązanie ma znaczenie także podczas uroczystości, wydarzeń, spotkań i sezonowych zmian organizacji placu. Modułowy układ można modyfikować, gdy zmienią się potrzeby związane z ruchem pieszych, ogródkami gastronomicznymi albo organizacją imprez.

W centralnej części Rynku zaplanowano dziewięć dużych donic modułowych. Mają wyznaczyć zieloną aleję z widokiem w stronę Pałacu Przychockich. Projekt przewiduje także nowe ławki, pnącza oraz delikatne oświetlenie zawieszone na linach konopnych.

Zmiany będą prowadzone etapami:

• w pierwszym etapie przewidziano przeniesienie istniejących donic, ławek i innych elementów, dosadzenie roślin wokół drzew oraz wymianę nasadzeń w donicach z cortenu;
• kolejny etap obejmie uporządkowanie ogródków gastronomicznych;
• docelowo sezonowa organizacja ruchu ma uwolnić dodatkową przestrzeń dla pieszych po wschodniej i zachodniej stronie płyty Rynku.

Projekt zakłada wyznaczenie sześciu przestrzeni dla ogródków gastronomicznych – po stronie wschodniej i zachodniej. Mają je połączyć stonowane kolory, naturalne materiały, jednolite parasole oraz ciepłe oświetlenie. W efekcie uporządkowane zostaną nie tylko nasadzenia, ale również miejsca odpoczynku, gastronomia, oświetlenie, ruch pieszych i istniejąca mała architektura.

Lipy srebrzyste potrzebują czasu, by pokazać efekt

Najważniejszymi roślinami w nowych kompozycjach będą lipy srebrzyste. Ten gatunek jest ceniony w zieleni miejskiej za odporność na suszę i zanieczyszczenia. Lipy są także roślinami miododajnymi, a w okresie kwitnienia wydzielają charakterystyczny zapach.

Wokół drzew mają pojawić się krzewy, byliny i rośliny cebulowe:

• szałwia omszona,
• macierzanka piaskowa,
• sesleria jesienna,
• kocimiętka,
• czyściec wełnisty,
• irga błyszcząca,
• lilak Palibin,
• sosna górska,
• winobluszcz trójklapowy.

Kompozycje zaplanowano tak, by zmieniały wygląd w kolejnych porach roku. Rośliny będą kwitły w różnych terminach, a cebulowe i pnącza mają stopniowo wypełniać konstrukcje zieleni. Oznacza to, że wygląd widoczny na początku prac nie będzie odpowiadał docelowemu efektowi. Najpierw pojawia się konstrukcja, później rośliny muszą się przyjąć i rozrosnąć.

W projekcie wykorzystano również istniejące wyposażenie. Dziesięć betonowych donic z platanami pozostanie na Rynku, choć część zmieni ustawienie. Sześć donic ze stali corten zostanie przeniesionych i obsadzonych na nowo. Patyna tego materiału chroni go przed dalszą korozją, dlatego corten nie wymaga regularnego malowania i może być używany w całorocznej przestrzeni zewnętrznej.

Nowe duże donice nie będą wykonane ani ze zwykłego drewna, ani z cortenu. Zaplanowano prefabrykowane elementy betonowe stylizowane na drewno, utrzymane w ciepłym, jednolitym odcieniu. Powtarzalne moduły pozwolą tworzyć większe konstrukcje, a później zmieniać ich układ. Takie rozwiązanie ma ograniczyć problemy typowe dla drewna, między innymi wpływ wilgoci, mrozu, słońca, pękania i odkształcania.

Koncepcja uwzględnia drzewa, pieszych i ogródki

Za opracowaniem stoi zespół architektów krajobrazu. Pracami kierował dr inż. architekt krajobrazu Wojciech Bobek – dendrolog, European Tree Technician, inspektor arborystyki oraz pracownik naukowo-dydaktyczny Politechniki Krakowskiej.

Przygotowanie koncepcji obejmowało analizę istniejącej zieleni, ruchu pieszych i samochodów, miejsc parkingowych, lokalizacji ogródków gastronomicznych, osi widokowych, małej architektury oraz możliwości etapowego prowadzenia prac. Wzięto pod uwagę również historyczny charakter Rynku i uzgodnienia z Powiatowym Konserwatorem Zabytków.

Bezpośrednie sadzenie drzew w gruncie pozostaje możliwe jako element znacznie większej przebudowy. Wymagałoby jednak rozpoznania podłoża, sprawdzenia instalacji, zaprojektowania przestrzeni dla systemów korzeniowych, wykonania dokumentacji i przeprowadzenia kolejnych procedur. Donice pozwalają rozpocząć zazielenianie wcześniej, bez oczekiwania na kosztowną przebudowę całej płyty.

Dla oceny obecnych prac istotne jest więc to, że widoczna konstrukcja nie stanowi końca aranżacji. Docelowy obraz stworzą dopiero lipy, krzewy, byliny, kwiaty, pnącza, ławki i oświetlenie. Jednocześnie modułowy charakter nasadzeń pozostawia możliwość ich przenoszenia lub zmiany ustawienia, gdy Rynek będzie wykorzystywany podczas wydarzeń i sezonowych aranżacji.

na podstawie: Urząd Miasta i Gminy w Wieliczce.